تأثيرات فرهنگى اگر در خاتمه مىبايستى سخنى چند دربارهء تأثير فرهنگ ايرانى در خارج از مرزها گفته شود ، بايد دانست كه درست در اين زمينه فقط مىتوان اشارهء كوتاهى داشت ، زيرا كه فرهنگ اسلامى بدون بيان سهم ايران - در محدودهء وسيعى كه در اينجا دارد - نمىتواند مورد بررسى قرار گيرد . نياز به اثبات نيست كه فرهنگ ايرانى در طول دوران قبل از اسلام بر سراسر آسياى مقدم تأثير داشته است . همچنين اين نفوذ در عربستان - از طريق بين النهرين و نواحى مستعمراتى ايران در جنوب عربستان - محسوس است . پيامبر ( ص ) حد اقل به طور كلى راجع به ايرانيان و دين آنان ، زرتشتىگرى ، اطلاع داشت . « 196 » اينكه ايرانيان پيرامون وى فعاليت داشتند ، مسلما قابل قبول است ؛ حتى اگر حكايات شگفت‌انگيز مربوط به سلمان فارسى نيز صرفا نتيجهء احساس باشد . در زمان خليفهء اول همواره ايرانيان در مدينه بودند ، كه برخى مانند هرمز ( د ) ان به‌عنوان اسير به آنجا برده شده بودند ، اما برخى نيز آزادانه بدانجا آمده بودند . از اينان گاه افرادى به طور غير مستقيم تا بدان حد پيش مىرفتند كه از نزديكان خليفه ( مثلا عمر ) « 197 » مىشدند . اهميت چنين واقعياتى را شرايط حاصل از تسلط اعراب و اينكه آنان در آن زمان بين النهرين و ايران را شخصا در دست داشتند ، كاملا كاهش مىدهد ، واقعيت اين است كه انسجام طبقهء حاكم اعراب و احساس برترى آنان از پذيرش همه‌جانبه « دين حقيقى » در قرون اوليه ، نفوذ انديشه‌هاى ايرانى را محدود مىكرد ، اما بااين‌وجود حتى دربار امويان كاملا خالى از تأثير نفوذ ايرانى نبود . « 198 » البته

--> ( 196 ) . رجوع كنيد به : Goldziher , Rel . 120 . ( 197 ) . كتاب الاغانى / بولاق ، ج 11 ، ص 24 . - رجوع كنيد به : ( همچنين راجع به كتاب پادشاهان ايران ؛ كه براى معاويه اول روزانه خوانده مىشد : Goldziher , Pars . 123 , Anm . 1 ; Lammens , Om , 102 , Anm . 1 ( Mez V 77 ( 198 ) . ابن خلدون : العبر ، ج 1 . - و رجوع كنيد به : ( ايرانيان در ميان شاعران عرب عصر امويان ) V . A . Ebermann : Persy Sredi arabskich Poetov epochi Omejjadov -